Sınırları Aşan Dervişler, 1826-1925 yılları arasında, aslında bütün Osmanlı

tarikatlarının büyük bir dönüşümden geçtiği bir kesitte, Bektaşiliğin gelişme

seyrini inceliyor.

Osmanlı’daki muteber ve ayrıcalıklı konumunu büyük ölçüde Nakşibendiliğe

bırakarak tasfiye edilen Bektaşilik, buna nasıl tepki verdi? Arnavutluk,

Bektaşiliğin yeni merkezi olarak nasıl öne çıktı? Balkanlar’da yeni bir

canlanma yaşayan Bektaşilik, hem kendi geleneğiyle, hem Osmanlı’daki

dinî kültürleriyle, hem Batı kültürleriyle nasıl bir etkileşime girdi? “Liberal ve

hoşgörülü” bir inanç geleneği olarak baskılanmasının oryantalist bir simge

haline gelmesi, nasıl gerçekleşti?

Cem Kara, 2022’de Annemarie Schimmel Ödülü’ne ve 2018 yılında merkezi

Münih’te bulunan Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Merkezi’nin en başarılı

tez ödülüne layık görülen çalışmasında, bu sorulara rengarenk bir resimle

cevap getiriyor.

“Bektaşilik 19. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar çeşitli inanç kültürlerinin

bir izdüşümü işlevini görmüştür: Sünni Ulema, Bektaşiliği ‘hakiki’ İslâm’ın

karşıtı, Türk milliyetçileri onu aslen Türk kültürünün bir parçası ve Batılı

Masonlar ve Hıristiyan gruplarıysa Bektaşiliği özünde kendilerinin Şark’taki

akraba bir kültürü olarak görmüştür. (...) Mevleviler, Melamiler veya Kızılbaş

Alevileri için de farklı gruplarla ilişkileri dahilinde benzer şeyler söylenebilir,

ancak bu denli çok çeşitli gruplarca bu denli çok yönlü bir şekilde tezahür

eden başka bir inanç kültürüne pek nadir rastlanır.”

Cem Kara