Balkan Yarımadası’nın özellikle son iki yüz yıllık tarihinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun tasfiye sürecini yaşayan toplumların maruz kaldıkları şiddet ve çektikleri acılar, “ibret dolu” sayfalar olarak günümüze ışık tutacak niteliktedir.

1. yüzyılda hızlanan ulusçuluk hareketleri içinde öne çıkan “Balkanlar, Balkan halklarınındır!” sloganı, kısa bir süre sonra Balkan halklarının “kendi geleceklerini kendilerinin belirlemesi mücadelesi” olmaktan çıkarak, büyük devletlerin emperyalist çıkarları tarafından kullanılan bir siyasetin aracı hâline getirildi.

Emperyalist siyasetin karmaşık çıkar ilişkilerini güden Avrupa diplomasisi, Balkanları yapay olarak yalıtılmış parçalara ayırdı. Bu parçaları birbirleriyle çatışacak biçimde düzenleyerek, kan ve gözyaşlarıyla sulanmış bu topraklarda bir arada yaşama koşullarını ve farklı kültürlerin birlikteliğini ortadan kaldıracak şekilde böldü.

Osmanlı İmparatorluğu’nun kesin çöküşüne giden yolda bir dönüm noktası olan Balkan Harbi; Birinci Dünya Savaşı öncesinde, “insan emeğinin birikmiş sonuçlarının” uğradığı talan ve bolca dökülen kanın yanı sıra, Avrupa devletlerinin aralarındaki hesaplaşmaya ve paylaşım savaşına hazırlık amacıyla ürettikleri modern silahların da denendiği “kostümlü” bir prova niteliğindeydi.

Nitekim imparatorluğun parçalanması da bu provanın ardından gelen gerçek oyunla, yani Birinci Dünya Savaşı’yla birlikte tamamlanacaktı.

Sacit Kutlu’nun Milliyetçilik ve Emperyalizm Yüzyılında Balkanlar ve Osmanlı Devleti adlı eseri, geçmişi bir tarafa “atarken” tarihin her dönemde yeniden ve farklı koşullarda yorumlanmasının önemine işaret eder; tarih bilincinin sabit ve durağan olmadığını ortaya koyar.

Kitap, aynı zamanda birçoğu ilk kez gün ışığına çıkan yaklaşık 300 gravür, kartpostal ve fotokartla birlikte, Balkanlarda yaşananlara ilişkin güçlü bir “bellek tazeleme” işlevi de üstlenir.